Zdjęcie panoramiczne przedstawiające muzeum karkonoskie w Jeleniej Górze.
ODDZIAŁY
Zdjęcie przedstawiające oddział

Dom Carla i Gerharta Hauptmannów
ul. 11 Listopada 23
58-580 Szklarska Poręba

Zdjęcie przedstawiające oddział

Muzeum Historii i Militariów w Jeleniej Górze,
ul. Sudecka 83

Zdjęcie przedstawiające oddział

Muzeum Zamek Bolków
ul. Zamkowa 1
59-420 Bolków

AKTUALNOŚCI

Domki – Prezentacja edukacyjna

31 marca 2020

GLINIANY MULL – FORMA DO PRODUKCJI NACZYŃ TYPU TERRA SIGILLATA Z OKRESU RZYMSKIEGO

31 marca 2020

Mull, glina, toczenie, formowanie ręczne, wypalanie, miejsce znalezienia – brak danych (zbiory przedwojenne), okres rzymski, II wiek naszej ery, średnica 23 cm, wysokość 8 cm, nr inw. MJG – A – 21(P)

Gliniana płytka misa z kryzą i małym otworkiem w dnie, o barwie pomarańczowej, ozdobiona od wewnątrz negatywową dekoracją odciskaną sztancami, charakterystyczną dla naczyń rzymskich typu terra sigillata.

W zbiorach Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze zachowało się wiele interesujących zabytków, będących pozostałościami po przedwojennych zbiorach Riesengebirgsverein Museum. Przedmioty te, poza niezaprzeczalnymi walorami artystycznymi, estetycznymi i ekspozycyjnymi, cechują się jedną zasadniczą, wspólną wadą: nie zachowała się przypisana im dokumentacja naukowa. W zdecydowanej większości zabytków archeologicznych ze zbiorów przedwojennych nie zachowała się nawet lokalizacja, gdzie dany przedmiot został znaleziony. Obniża to znacznie wartość naukową niektórych zabytków, pomimo, że niektóre z nich są niezwykle intersujące i należą do „białych kruków” w swoich kategoriach. Jednym z takich zabytków jest właśnie naczynie gliniane, interpretowane jako mull, czyli forma do odciskania naczyń w technice terra sigillata. Naczynia tego typu uznawane były na terenie Cesarstwa Rzymskiego, a także na obszarze Barbaricum, gdzie sięgały silne wpływy kultury starożytnego Rzymu, za wyroby luksusowe, eleganckie i bardzo poszukiwane. Były to naczynia wytwarzane od I wieku p.n.e. na terenie Italii oraz prowincji, zwłaszcza w Galii i nad Renem, z charakterystycznej, delikatnej, czerwonej gliny. Naczynia często zdobiono reliefowo (tzw. stemplowanie), choć zdarzały się również o gładkiej powierzchni.

Na terenie Polski znane są dość liczne przykłady znalezisk naczyń terra sigillata, jednakże mull, czyli forma do ich produkcji, jest wielką rzadkością. Na obecnym etapie badań nie da się z całkowitą pewnością stwierdzić oryginalności jeleniogórskiego zabytku.  Być może jest to falsyfikat, a raczej forma do produkcji falsyfikatów naczyń typu terra sigillata, ale to mogą potwierdzić dopiero specjalistyczne badania składu chemicznego gliny użytej do produkcji tego naczynia. Sygnatura  „REGNUS” widniejąca na wewnętrznej ściance misy świadczyłaby, że jej autorem jest Reginus I, garncarz, którego działalność w Rheinzaben można datować na okres panowania Antonina Piusa (138 – 161 n. e.). Natomiast poszczególne motywy ornamentacyjne, pod względem stylistycznym, datować można na okres antoniniański i seweriański, co świadczy o tym, że może to być  falsyfikat. Poza tym wyżej wspomniana sygnatura jest negatywem sztancy, a pozostałe fragmenty dekoracji, jak figury lwicy, pantery, tańczącego karła czy ibisa, wykonano jako negatywy (techniką wklęsłą).

            Powyższe wątpliwości, dotyczące proweniencji, a nawet oryginalności zabytku nie zmieniają faktu, że w wielu polskich muzeach można oglądać luksusową rzymską ceramikę w typie terra sigillata, ale w bardzo nielicznych, a w tym w Muzeum Karkonoskim można zobaczyć, w jaki sposób takie naczynia powstawały i jak nanoszono na nie charakterystyczne, reliefowe zdobienia.

Tomasz Miszczyk
Dział Archeologii

Historyczne Podróże Po Jeleniej Górze

30 marca 2020

Dzisiaj zapraszamy Państwa do obejrzenia video-komiksu „Historyczne podróże po Jeleniej Górze”.
Autorami komiksu są Jakub Chomicki oraz Ivo Łaborewicz.
Film udostępniony za zgodą Jeleniogórskiego Centrum Kultury, będącego właścicielem praw do produkcji.

Karta korespondencyjna jeleniogórskiej Huty Szkła Kryształowego Hansa Joachima Baeumert’a

27 marca 2020

Druk reklamowy, karta korespondencyjna jeleniogórskiej Huty Szkła Kryształowego Hansa Joachima Baeumert’a wydana z okazji wystawy wyrobów huty na Targach w Lipsku, papier, druk czarny, lata 1909-1920,  nr. inw. MJGH 1174 

Obustronnie drukowany (złożone 4 strony) druk reklamowy w formie karty korespondencyjnej, znajdującej się niegdyś na jeleniogórskim przedmieściu Grabarowie, w pobliżu linii kolejowej i dworca, huty szkła kryształowego Hansa  Joachima Baeumer’a. Druk wydany z okazji Targów Lipskich, z ilustracją wyrobów jeleniogórskiej huty, prezentowanych w wybudowanym w 1909 roku drugim Pałacu Targowym w  na Sali nr. 113 a na pierwszym piętrze. Pod ilustracją umieszczono pełną nazwę zakładu Hans Joachim BaeumerKristall und Luxsusglasfabrik, Hirschberg im Riesengebirge. Na drugiej stronie widnieje herb- znak firmowy Hansa Joachima Baeumer’a, w postaci XIX., wiecznego  herbu miasta Jeleniej Góry, połączonego z  tarczą z dwoma drzewami na wzgórzu. Taki sposób sygnowania swoich wyrobów był też świetną promocja dla miasta i działającej tu huty.

Jak wyglądał zakład przed 1945 rokiem wiadomo z udostępnionych nam do zeskanowania pamiątek rodzinnych po jej dyrektorze do spraw sprzedaży huty – Max’ie Schramm’ie. Jego krewna  Gabriele Hutschenreutker z Regensburga udostępniła pamiątki rodzinne, które za jej zgodą zostały zeskanowane przez Kustosza Zbiorów Historycznych – Roberta Rzeszowskiego. Niezwykle ciekawe okazały się tutaj ujęcia jeleniogórskiej huty na fotografiach z lat 1924-1938 przechowywane przez Gabriele Gregorkiewitz ( geb. Schramm), która mieszkała w Jeleniej Górze w domu Maxa Schramm’a na obecnej ulicy Wojska Polskiego 16. Pozostałości – przebudowane budynki huty znajdują się na ulicy Wincentego Pola 8 (dawna Huta Szkła Technicznego w Jeleniej Górze).

Robert Rzeszowski

Spis ilustracji:

1-2. Druk reklamowy jeleniogórskiej huty na obecnej ulicy Wincentego Pola 8 dawna Huta Szkła Technicznego

3. Budynek Huty – Kristalglaswerk A.G. , lata trzydzieste 20., działającej jako spółka akcyjna.

4. Dom dyrektora huty Hax’a  widoczny od strony skrzyżowania ulicy Wincentego Pola i Łomnickiej, lata trzydzieste 20.

5. Huta, widok z lotu ptaka od strony linii kolejowej, widoczny skład materiałów budowlanych przy torach i huta za obecną ulicą Łomnicką, lata trzydzieste 20.

6. Huta, widok z lotu ptaka od strony miasta J. Góra, zbliżenie zakładu w trójkącie pomiędzy ulicą Wincentego Pola i Łomnicka, lata trzydzieste 20.

Monety Rzymskie z Jeleniej Góry

25 marca 2020

W roku 2002 do Działu Archeologii Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze trafił cenny nabytek – zespół monet z okresu Cesarstwa Rzymskiego. Zbiór podarowany został do zbiorów muzealnych przez mieszkańca miasta Andrzeja Lubaszkę. Według informacji darczyńcy, monety zostały przez niego znalezione na hałdzie wykopu inwestycyjnego (wodociągowego) w centrum miasta, przy ul. M. Konopnickiej w Jeleniej Górze. Wraz z monetami znaleziono i przekazano do Muzeum fragmenty nowożytnej ceramiki oraz fragmenty glinianej fajki, a także zniszczone szczątki tkaniny.  Z kontekstu znaleziska oraz relacji znalazcy wynika, że prawdopodobnie mamy do czynienia z rodzajem depozytu, ukrytym (lub zgubionym?) być może przez jakiegoś dawnego kolekcjonera (przedwojennego mieszkańca Jeleniej Góry?). Brak jest natomiast jakichkolwiek podstaw, aby sądzić, że monety zalegały w okolicach centrum w kontekście osadniczym lub sepulkralnym – nie zachowały się w tym rejonie żadne ślady obiektów archeologicznych z okresu rzymskiego. Brak dokładnego kontekstu obniża więc wartość poznawczą tego znaleziska.

W skład skarbu wchodzi 268 monet miedzianych, tzw. folisów AE. Monety tego typu znajdowały się w obiegu w okresie późnego Cesarstwa Rzymskiego i wczesnego Bizancjum, tj. od końca III w. n.e. (reforma monetarna Dioklecjana z 284 roku) po VII w. n.e.

Monety są niewielkie, o średnicy od ok. 10 do 22 mm. Większość monet wchodzących w skład zespołu pochodzi z IV wieku naszej ery i są to monety bite przez cesarza Konstantyna Wielkiego lub jego synów.

Spośród wszystkich monet 128 sztuk jest b. zniszczonych, w stanie uniemożliwiającym identyfikację. Spośród pozostałych wyróżniają się: 4 monety z awersem przedstawiającym popiersie cesarskie z boku w koronie promienistej (rewersy nieczytelne) – prawdopodobnie najstarsze ze zbioru, mogą pochodzić z końca III lub początku IV w. n.e.; 2 monety z rewersami przedstawiającymi wizerunki warownych bram miejskich (awersy nieczytelne), 1 moneta z popiersiem cesarskim z brodą (b. zły stan zach.) – być może cesarz Licyniusz; 1 moneta z widocznym na rewersie mocno startym wieńcem laurowym. Poza ww. okazami względnie dobrze zachowało się jeszcze kilka monet z wizerunkiem popiersia cesarskiego w diademie, z rewersami przedstawiającymi Wiktorię z sistrum, albo cesarza wspartego na włóczni i ciągnącego za włosy jeńca.

Cały zbiór monet został wpisany do inwentarza muzealnego pod numerem MJG – A – 356. Był on prezentowany publicznie w Muzeum Karkonoskim w roku 2008 w ramach wystawy Najciekawsze odkrycia archeologiczne Regionu Jeleniogórskiego. Obecnie zbiór można oglądać na stałej wystawie Z dziejów regionu jeleniogórskiego w Muzeum Karkonoskim.

Tomasz Miszczyk

Ilustracje:

  1. Skarb monet rzymskich – widok ogólny
  2. Skarb monet rzymskich – materiał masowy ze słabo zachowanym rysunkiem

3, 4. Monety z najlepiej zachowanym rysunkiem – awersy

5. Monety z najlepiej zachowanym rysunkiem – rewersy

6. Fragmenty ceramiki nowożytnej, przekazanej wraz ze skarbem monet rzymskich

ŚREDNIOWIECZNY GROT OSZCZEPU – WŁÓCZNI Z ZAMKU SOKOLEC W GÓRACH SOKOLICH

23 marca 2020

Grot oszczepu – włóczni, żelazo, kucie; zamek Sokolec w Górach Sokolich, chronologia: średniowiecze XIV – XV wiek;  wymiary: długość 28 cm, szerokość ostrza 2 cm, średnica tulei 2 cm, głębokość tulei 9 cm., nr inwentarzowy MJG – A – 101 (dawne numery: 1321 A, MJG-A-128)

            Żelazny grot oszczepu to bardzo ciekawy zabytek dawnego uzbrojenia, należący do kolekcji militariów w zbiorach Działu Archeologii Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze. Grot wykonany jest z żelaza w technice kucia, ma romboidalne w przekroju ostrze z wyraźnie wyodrębnionym żeberkiem, u podstawy ślady dookolnych żłobków, a zakończony jest tuleją do osadzania drzewca o głębokości 9 cm. Stan zachowania zabytku jest dobry – pomimo wyraźnych śladów skorodowania (w roku 1990 poddany został zabiegom konserwacyjnym – czyszczenie mechaniczne i chemiczne, parafinowanie – w Muzeum Archeologiczno – Historycznym w Głogowie) – jedynie u podstawy tulei występują większe ubytki korozyjne.

            Żelazny grot oszczepu należy do bardzo interesującej grupy militariów, odkrytych na początku XX wieku w ruinach średniowiecznego zamku Sokolec w Górach Sokolich, koło Karpnik. Ze względu na domniemane ślady zdobienia na zabytku, narosły wokół niego (jak i całej kolekcji) liczne kontrowersje, związane z chronologią zespołu (a co za tym idzie – zamku Sokolec – a pośrednio ogólnie  początków osadnictwa w Sudetach Zachodnich w średniowieczu). Dopiero ostatnie kompleksowe badania bronioznawcze te kontrowersje pozwoliły rozwiać.

            Zespół 11 grotów włóczni – oszczepów został odkryty w roku 1904 w runach zamku Sokolec przez niemieckiego poszukiwacza – amatora F. von Oheimba. Pierwszego opracowania grotów dokonał w roku 1939 E. Petersen, który, głównie na podstawie rzekomych cech zdobniczych na grotach, zaklasyfikował je jako zabytki o bardzo wczesnej metryce, odnosząc ich powstanie do VII wieku, traktując te zabytki jako dowód wczesnej penetracji Śląska przez wczesnośredniowieczne plemiona germańskie: alamańskie lub frankijskie. Ta analiza dała pretekst do spekulacji na temat mieszkańców Sokolca – w zależności od narodowości badacza mieli to być albo wcześni Germanie, albo wcześni Słowianie. Pisano nawet o związkach Sokolca z tzw. państwem Samona, prawdopodobnie istniejącym w VII na Morawach. Spośród powojennych, polskich badaczy, najdokładniejszej analizy zabytków z Sokolca dokonała w roku 1962 W. Sarnowska, pisał o nich także K. Jaworski w pracy z roku 2005, poświęconej wczesnośredniowiecznym grodom sudeckim, który przesunął chronologię zabytków do VIII – IX wieku, natomiast ich proweniencji dopatrywał się w stanowiskach południowosłowiańskich.

            Rozwiania wątpliwości i sporów wokół zabytków dokonał dopiero w roku 2008 wrocławski archeolog i bronioznawca L. Marek. Dzięki drobiazgowej analizie i badaniom samych zabytków, jak i źródeł archiwalnych (zestawienie zabytków z przedwojennymi opisami i rysunkami) doszedł on do wniosku, że E. Petersen w roku 1939, by wykazać wczesną datę ich powstania, dopuścił się fałszerstwa naukowego. Polegało ono na przerysowaniu, zachwianiu proporcji i uwypukleniu rzekomych cech wczesnośredniowiecznych w opublikowanych rysunkach militariów, aby „udowodnić teorię zgodną z ówczesną polityką”. L. Marek wykazał, że faktyczna ornamentyka i forma omawianych żeleźców odbiega zdecydowanie od spotykanej wśród zachowanych zabytków frankijskich, natomiast w rzeczywistości należy wiązać je chronologicznie z okresem późnego średniowiecza, wiekiem XIV i XV, a konkretnie – prawdopodobnie – z przetaczającymi się wówczas przez Śląsk wojnami husyckimi.

            Średniowieczny grot oszczepu – włóczni z zamku Sokolec jest dowodem na to, jak wiele kontrowersji, sporów, emocji o zgoła pozanaukowym, a wręcz politycznym charakterze, prowadzących nawet do oszustwa i manipulacji, może wywołać jeden zabytek (czy niewielka kolekcja) o niepozornym wyglądzie.

Tomasz Miszczyk

Literatura:

CHOROWSKA Małgorzata, DUDZIAK Tomasz, JAWORSKI Krzysztof, KWAŚNIEWSKI Artur, 2009 Zamki i dwory obronne w Sudetach. Tom II: Księstwo Jaworskie, Wrocław 2009

JAWORSKI Krzysztof, 2005 Grody w Sudetach VIII – X wiek, Wrocław 2005

MAREK Lech, 2008 Broń biała na Śląsku. XIV – XVI wiek, Wratislavia Antiqua. Studia z dziejów Wrocławia, t.10, Wrocław 2008

PETERSEN Ernst , 1939 Der ostelbische Raum als germanisches Kraftfeld im Lichte der Bodenfunde des 6.-8. Jahrhunderts, Leipzig 1939

SARNOWSKA Wanda, 1962 Uzbrojenie z Sokolca na Górze Krzyżnej, pow. Jelenia Góra, Muzealnictwo Wojskowe, t.2/1962, s.59-71

Ryciny:

  1. Grot oszczepu – włóczni, żelazo, kucie; zamek Sokolec w Górach Sokolich, chronologia: średniowiecze XIV – XV wiek;  wymiary: długość 28 cm, szerokość ostrza 2 cm, średnica tulei 2 cm, głębokość tulei 9 cm., nr inwentarzowy MJG – A – 101 (dawne numery: 1321 A, MJG-A-128), fot. T. Miszczyk
  2. Grot oszczepu – włóczni, MJG – A – 101, rysunek wg E. Petersen 1939
  3. Sokolec, żelazne groty włóczni – oszczepów z badań F. von Oheimba, opublikowane przez E. Petersena jako wczesnośredniowieczne, rys. wg E. Petersen 1939
  4. Sokolec, żelazne groty włóczni – oszczepów w zbiorach Muzeum Karkonoskiego, fot. T. Miszczyk
  5. Sokolec, plan ruin zamku, opr. P. Rajski, wg Chorowska, Dudziak, Jaworski, Kwaśniewski 2009
  6. Sokolec, próba rekonstrukcji zamku, opr. P. Rajski, wg Chorowska, Dudziak, Jaworski, Kwaśniewski 2009

Kontakt z Działami!

16 marca 2020

W związku ze stanem zagrożenia epidemicznego i wiążącym się z tym czasowym zamknięciem Muzeum dla zwiedzających oraz zmianą trybu pracy Działów Muzeum – Wszystkie pilne wiadomości kierowane do Działów, prosimy przesyłać na adres – sekretariat@muzeumkarkonoskie.pl

OŚWIADCZENIE MINISTERSTWA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO

11 marca 2020

W związku z podjęciem zdecydowanych kroków mających na celu zatrzymanie szerzenia się koronawirusa SARS-COV-2 sztab kryzysowy z udziałem ministra kultury i dziedzictwa narodowego zdecydował o czasowym zamknięciu od 12 marca 2020 r. instytucji kultury, filharmonii, oper, teatrów, muzeów, kin oraz szkół, uczelni wyższych i placówek szkolnictwa artystycznego.
Oznacza to zawieszenie organizacji wydarzeń kulturalnych z udziałem publiczności, w tym koncertów, spektakli, wernisaży oraz wydarzeń specjalnych odbywających się w zamkniętych pomieszczeniach, zamkniecie muzeów dla zwiedzających oraz zawieszenie zajęć w placówkach szkolnictwa artystycznego wszystkich stopni.

ERKLÄRUNG DES MINISTERIUMS FÜR KULTUR UND NATIONALES ERBE

Angesichts der entscheidenden Schritte, die unternommen wurden, um die Ausbreitung des Coronavirus SARS-COV-2 zu stoppen, hat der Krisenstab unter Beteiligung des Ministers für Kultur und Nationales Erbe beschlossen, ab dem 12. März 2020 kulturelle Einrichtungen, Philharmonien, Opern, Theater, Museen, Kinos und Schulen, Universitäten und Kunstvermittlungseinrichtungen vorübergehend zu schließen.
Dies bedeutet die Aussetzung der Organisation von kulturellen Veranstaltungen mit Beteiligung der Öffentlichkeit, einschließlich Konzerten, Aufführungen, Vernissagen und Sonderveranstaltungen, die in geschlossenen Räumen stattfinden, die Schließung von Museen für Besucher und die Aussetzung des Unterrichts in kunstpädagogischen Einrichtungen aller Ebenen.

Piękny i Bestia / Beauty and His Beast. Wystawa główna Europejskiego Festiwalu Szkła „Play with Glass”

6 marca 2020

W najbliższy piątek, 13.03.2020, o godzinie 17:00 serdecznie zapraszamy na wernisaż wystawy, która będzie dla Państwa dostępna do 10.05.2020r.

Europejski Festiwal Szkła jest organizowany we Wrocławiu od 2012 roku. W wystawach głównych sześciu edycji Festiwalu wzięło udział 87 artystów z 37 krajów Europy. Każdy z nich przygotowywał po dwie prace, dedykowane tematowi wystawy. Wystawy te były także prezentowane we Wrocławiu, Krakowie, Łodzi, Jeleniej Górze, Legnicy i Krośnie. Wybór Wrocławia na miejsce organizacji Europejskiego Festiwalu Szkła nie był przypadkowy. Historia szkła w Polsce wiąże się bowiem z obszarem Dolnego Śląska – huty szkła powstawały tu już w czasach średniowiecza. To także we wrocławskiej Akademii Sztuk Pięknych im. E. Gepperta działa od 1950 roku jedyny w Polsce Wydział Ceramiki i Szkła. I to właśnie na Dolnym Śląsku: we Wrocławiu, w Jeleniej Górze i Kłodzku znajdują się muzealne kolekcje szkła historycznego i współczesnego, a 100 km od Wrocławia mieści się znane na całym świecie Studio Borowski.

Wśród autorów 7 edycji festiwalu znaleźli się wybitni artyści szkła: Tamás Ábel – Węgry; Simone Crestani – Włochy; Merle Kannus – Estonia; Alison Lowry – Irlandia; Joanna Manousis – Wielka Brytania; Alena Matĕjka – Czechy; Richard Meitner – USA / Holandia; Artis Nimanis – Łotwa; Yoshiko Okada – Japonia / Francja; Tanja Pak – Słowenia; Nataliya Vladychko – Ukraina / Holandia; Lars Widenfalk – Szwecja; Iwona Demko, Dąbrówka Ida Huk, Antonina Joszczuk, Marzena Krzemińska-Baluch – Polska

W ramach debiutu festiwalu zapraszamy także na wystawę „Bubbles”. Słowacka artystka – Kristína Ligačová jest studentką ostatniego roku studiów magisterskich w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Bratysławie, która w ramach programu Erasmus studiowała na Akademii Sztuk Pięknych im E. Gepperta we Wrocławiu.

Kurator wystawy: Anita Bialic

Sobota z Kustoszem.

6 marca 2020

„Sobota z kustoszem”, w samo południe (7.03 godz. 12:00), kierownik Działu Etnologii – Katarzyna Szafrańska – zabierze nas do Krainy Domów Przysłupowych.
Na przykładzie naszej, zawsze chętnie zwiedzanej, Chałupy Karkonoskiej Pani Katarzyna przedstawi i opowie w ciekawej formie budownictwo ludowe regionu jeleniogórskiego.
Chata Karkonoska, tak przez Państwa lubiana, otworzy swoje sekrety Serdecznie zapraszamy!
Wstęp na „Sobotę z Kustoszem” jest odpłatny, w cenie biletu zwiedzania Muzeum.

POLECAMY

Galeria jednego eksponatu

link do galeri jednego eksponatu
Witraż z alegorycznym przedstawieniem Triumfu Sławy, Włochy (?), poł. XVI w.; szkło, metal (ołów), wym. ø 29 cm, nr inw. MJG 875/s

Szlak szkła

Szlak szkła na polsko-czeskim pograniczu
Szlak szkła na polsko-czeskim pograniczu

Zapisz się do naszego newslettera

tło do zapisu na newslettera