Zdjęcie panoramiczne przedstawiające muzeum karkonoskie w Jeleniej Górze.
ODDZIAŁY
Zdjęcie przedstawiające oddział

Dom Carla i Gerharta Hauptmannów
ul. 11 Listopada 23
58-580 Szklarska Poręba

Zdjęcie przedstawiające oddział

Muzeum Historii i Militariów w Jeleniej Górze,
ul. Sudecka 83

Zdjęcie przedstawiające oddział

Muzeum Zamek Bolków
ul. Zamkowa 1
59-420 Bolków

Projekt Konserwacja wzornika szklarskiego oraz starodruków ze zbiorów Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze


2 listopada 2018

W Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze w latach 2018 – 2019 realizowany jest projekt Konserwacja wzornika szklarskiego oraz starodruków ze zbiorów Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze.

Poddanie konserwacji tak cennych obiektów mogło odbyć się jedynie dzięki wsparciu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego poprzez współfinansowanie projektu z programu Wspieranie Działań Muzealnych oraz w ramach środków pozyskanych z Budżetu Województwa Dolnośląskiego.

Muzeum Karkonoskie otrzymało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzące z Funduszu Promocji Kultury w wysokości 88 884,11 zł, podzielone na lata: w 2018 roku kwota 51 516,84 zł i w 2019 roku kwota 37 367, 27 zł.
Z Budżetu Województwa Dolnośląskiego Muzeum Karkonoskie otrzymało dofinansowanie w wysokości 22 715,89 zł podzielone na lata: w 2018 roku kwota 13 333,16 zł i w 2019 roku kwota 9 382,17 zł.

Konserwacji poddanych zostanie dwadzieścia obiektów ze zbiorów Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze. Działania te prowadzone będą w dwóch etapach. W pierwszym etapie w 2018 roku konserwacji zostanie poddanych 10 obiektów, w trakcie drugiego etapu w 2019 roku kolejne 10 obiektów. Prace prowadzone będą w specjalistycznych pracowniach konserwacji papieru przez konserwator Justynę Wdowiak w Pracowni Konserwacji Dzieł Sztuki Renova-Art w Szczecinie oraz konserwator Katarzynę Wawrzyniak – Łukaszewicz w Pracowni Konserwacji Dzieł Sztuki w Gostyniu.

W listopadzie 2018 roku zakończy się pierwszy etap prac konserwatorskich przy ośmiu starodrukach, wzorniku szklarskim oraz dokumencie rękopiśmienniczym.

Starodruki wytypowane do konserwacji posiadają dużą wartość naukową, historyczną jak również artystyczną. Na dużą uwagę zasługują wchodzące w skład wytypowanych ksiąg XVI i XVII – wieczne dzieła, między innymi Biblie w tłumaczeniu Marcina Lutra, dekorowane cennymi rycinami i posiadające odręcznie naniesione adnotacje lub podpisy. Zachowały się również ich oryginalne oprawy skórzane i pergaminowe.

Pochodzący z XVIII wieku wzornik motywów dekoracyjnych do rytowania na szkle zawiera 79 odrębnych wzorów tłoczonych na papierze czerpanym z przedstawieniami herbowymi, motywami architektury, scenami myśliwskimi, mitologicznymi oraz dekoracją roślinną. Motywy te wykorzystano między innymi na przepięknie grawerowanych szkłach artystycznych obecnie znajdujących się w zbiorach Muzeum Karkonoskiego.

Odręcznie sporządzony Rejestr datowany na lata 1744-1745 jest unikatowym obiektem. Jest to dokument zapisany atramentem żelazowo-galusowym na papierze czerpanym i zawiera rejestr rzemieślników związanych z hutą Preusslerów.
Wszystkie obiekty wytypowane w projekcie do konserwacji wymagają interwencji konserwatorskiej. Widoczne na powierzchniach ślady po zawilgoceniu, plamy oraz zacieki spowodowały osłabienie właściwości fizykochemicznych papieru. Na wszystkich obiektach widoczne są zabrudzenia, deformacje powierzchni, uszkodzenia mechaniczne lub uszkodzenia opraw. Taki stan dokumentów wynika w dużej mierze z rodzaju zastosowanego papieru i stopnia jego zakwaszenia, który powoduje nadmierną kruchość papieru a w konsekwencji prowadzi do powstawania uszkodzeń mechanicznych. Na zły stan zachowania obiektów w dużej mierze wpłynął również sposób użytkowania oraz warunki w jakich były one przechowywane zanim trafiły do zbiorów Muzeum Karkonoskiego. Przykładem jest tu wzornik wykorzystywany przy wytwarzaniu szkieł artystycznych do przenoszenia wybranego wzoru lub motywu na grawerowane szkło.

Obiektom po konserwacji przywrócone zostaną ich wartości estetyczne, artystyczne i naukowe, a ekspozycjom towarzyszyć będą programy edukacyjne, wykłady oraz działania promocyjne w mediach. Po pierwszym i drugim etapie prac konserwatorskich zostaną zorganizowane wystawy czasowe, które wzbogacą ekspozycję historyczną naszego regionu oraz uatrakcyjnią ekspozycję muzealną.

Anna Gul

artykuł projekt konserwatorski (plik.pdf)

 

Projekt Konserwacja wzornika szklarskiego oraz starodruków ze zbiorów Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze, dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Projekt dofinansowano z Budżetu Województwa Dolnośląskiego.


Fot. Justyna Wdowiak


Fot. Katarzyna Wawrzyniak – Łukaszewicz

 

1. Rejestr prac i rzemieślników Johanna Carla Preusslera z huty w Szklarskiej Porębie, MJG 4942/s, 1744-1804 r.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją

Dokumentacja fotograficzna w trakcie badań w świetle UV

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. W miejscach występowania korozji atramentowej przeprowadzono badania na występowanie wolnych jonów żelaza Fe+2 przy pomocy pasków PEL z batofenatroliną. Powstałe na paskach zabarwienie w kolorze karminowym świadczy o występowaniu wolnych jonów Fe+2. Dodatkowo te same miejsca poddano badaniu składu pierwiastkowego metodą rentgenowskiej spektroskopii fluorescencyjnej (XRF), którego wynik potwierdził, że jest to atrament żelazowo-garbnikowy bez znaczącej domieszki innych metali. Wyniki tych badań wpłynęły na decyzję o zastosowaniu fitynianów. Kolejnym etapem prac był demontaż rękopisu: odklejenie wyklejek, oddzielenie oprawy oraz rozłożenie bloku na pojedyncze karty. Następnie wszystkie karty poddano 30-sto minutowej kąpieli w roztworze fitynianu wapnia, a po wypłukaniu w wodzie umieszczono w kąpieli odkwaszającej z dwuwęglanem wapnia. Karty pozostawiono do swobodnego wyschnięcia, przeplanirowano roztworem metylocelulozy, a następnie po zreperowaniu drobnych uszkodzeń mechanicznych wyprasowano pod obciążeniem. Karty uszyto nićmi bawełnianymi na trzy oryginalne paski pergaminowe zachowane w bardzo dobrym stanie. Po przeklejeniu grzbietu i lekkim jego zaokrągleniu, z kilku warstw grubszej bibuły japońskiej zbudowano woreczek. Wybrano tę konstrukcję grzbietu z powodu dość znacznego osłabienia skóry i jej spękania w miejscach przegubów. Zdemontowaną okładkę oczyszczono na sucho, elementy skórzane natłuszczono emulsją Maroquin. Następnie wykonano uzupełnienia ubytków i reperacje innych uszkodzeń zarówno elementów skórzanych jak i papierów marmurkowych. Łatki skórzane wklejano na klajster ryżowy, natomiast do wklejania łatek papierowych użyto metylocelulozy. Zamontowano nowe troczki ze skóry irchowej służące do wiązania oprawy, gdyż oryginalne były mocno osłabione i nie mogły już spełniać swojej roli. Końcowymi pracami było ponowne zamontowanie oprawy, wklejenie wyklejek, wykonanie retuszy scalających oraz zabezpieczenie powierzchni okładzin woskiem. Rękopis po konserwacji został umieszczony w pudle ochronnym z tektury bezkwasowej.

Dokumentacja fotograficzna po konserwacji

2. Wzornik szklarski z motywami dekoracyjnymi do rytowania na szkle, MJG 821/s, XVIII w.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją

Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji

 

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Kolejnym etapem prac był demontaż wzornika: oddzielenie oprawy oraz rozłożenie bloku na pojedyncze karty. Przed demontażem poszczególnych wzorów na arkuszach kalki technicznej odrysowano ich kontury, dokumentując w ten sposób ich dokładne ułożenie na każdej karcie. Wzory odklejono z kart podczas kąpieli wodnej, a następnie wszystkie elementy wzornika umyto w wodzie z dodatkiem Lanapexu. Najbardziej rażące zaplamienia, których nie udało się usunąć w kąpielach wodnych, rozjaśniano roztworem wody utlenionej o różnych stężeniach. Po wyschnięciu niektóre elementy wzornika doczyszczono na sucho. Okładkę oraz tekturową ostatnią kartę, które miały najniższe pH, odkwaszono w wodnym roztworze dwuwęglanu wapnia. Po przeplanirowaniu papieru roztworem metylocelulozy, naprawiono ubytki i przedarcia, stosując łatki z odpowiednio dobranych bibułek japońskich. Wzory ponownie zamontowano na kartach przyklejając je punktowo Klucelem G. Karty zszyto, zastępując metalowe zszywki nićmi bawełnianymi oraz zamontowano zreperowaną i wzmocnioną w przegubie oryginalną okładkę. Po konserwacji wzornik umieszczono w pudle ochronnym z tektury bezkwasowej.

Dokumentacja fotograficzna po konserwacji

3. Starodruk, książeczka do nabożeństwa, MJG AH 2362, wyd. J.G.Műller, ok 1724 r.

Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją

Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Kolejnym zabiegiem było zdemontowanie wszystkich metalowej zapinki i przekazanie jej do pracowni konserwacji metalu. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho. Kolejnym etapem prac było naprawianie drobnych ubytków i przedarć kart. Zastosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Skórę oprawy oczyszczono i jednocześnie natłuszczono, stosując emulsję Maroquin. Po naprawieniu uszkodzeń skóry i wklejeniu drobnych skórzanych łatek przy użyciu klajstru ryżowego, wykonano retusz, a powierzchnię oprawy zabezpieczono woskiem. Uszkodzony pasek skórzany, służący do zapinania oprawy zastąpiono nowym sklejonym z warstwy skóry garbowanej roślinnie oraz pergaminu. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanej wcześniej konserwacji metalowej zapinki, przy pomocy mosiężnych nitów oraz zrekonstruowanego metalowego bolca, który osadzono w przedniej okładzinie. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudełku ochronnym z tektury bezkwasowej.

Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
4. Starodruk, Rerum Frisicarum historia, autore Ubbone Emmio…, MJG AH 4893, Lugduni Batavorum
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Zdemontowano jedynie wyklejki. Kolejnym etapem prac było przeprowadzenie tzw. zabiegu „płukania” kart z zaciekami i zaplamieniami. Zabieg ten polegał na umieszczaniu kart pomiędzy wilgotnymi bibułami filtracyjnymi i suszeniu pod obciążeniem. Po tym zabiegu zaplamienia znacznie się rozjaśniły, a karty wyprostowały. Następnie naprawiono ubytki i przedarcia kart, stosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Kolejnym zabiegiem była naprawa grzbietu, w tym celu przygotowano łatę ze współczesnego pergaminu. Wsunięto ją pod oryginalny pergamin i wklejono na klajster ryżowy, a po jej uformowaniu i wyschnięciu doklejono fragmenty oryginalnego pergaminu. Następnie naprawiono drobne uszkodzenia pergaminu na narożnikach i wykonano retusze. Na koniec zamontowano nowe troczki z białej skóry garbowanej glinowo, wybrano ten materiał, ponieważ okrągłe otwory po oryginalnych troczkach, świadczą o tym, że nie były to tasiemki tylko troczki skórzane. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudle ochronnym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
5. Starodruk, Stary Testament, MJG AH 4894, 1704 r.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi, zdemontowano jedynie wyklejki. Kolejnym zabiegiem było zdemontowanie wszystkich metalowych okuć i przekazanie ich do pracowni konserwacji metalu. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho. Karty znajdujące się w tylnej części księgi, ze względu na ich największe deformacje oraz występowanie najsilniejszych zaplamień i zacieków poddano zabiegowi tzw. „płukania” w bloku. Zabieg ten polegał na umieszczaniu kart pomiędzy wilgotnymi bibułami filtracyjnymi i suszeniu pod obciążeniem. Po tym zabiegu karty starodruku znacznie się rozjaśniły i wyprostowały, a deformacja całego bloku zdecydowanie zmniejszyła się. Kolejnym etapem prac było naprawianie ubytków i przedarć kart, stosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Zdemontowane wyklejki uzupełniono maszynowo masą celulozową. Następnie uzupełniono drobne ubytki desek, stosując kit akrylowy. Skórę oprawy doczyszczono , stosując mieszaninę emulsji Maroquin i Vulpexu. Po naprawieniu uszkodzeń skóry, występujących przede wszystkim na narożnikach, wzdłuż krawędzi drewnianych okładzin oraz w części grzbietowej wykonano retusz, a powierzchnię skóry zabezpieczono woskiem. Przygotowano paski skórzane wykonane z trzech warstw skóry garbowanej glinowo z pergaminowym rdzeniem, na paskach zamontowano zrekonstruowane proste zapinki, a same paski wklejono na tylnej okładzinie i zanitowano ozdobnymi nitami. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanych wcześniej konserwacji metalowych okuć, przy pomocy mosiężnych nitów oraz wklejenie wyklejek. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudle ochronnym z podkładką oklejoną filcem poliestrowym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
6. Starodruk, MATTHIAE FABRI/CONCIONUM/OPERIS/TRIPARTITI/PARS AESTIVALIS/DE DOMINICIS…, MJG AH 4897, 1693 r.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi, zdemontowano jedynie wyklejki. Kolejnym zabiegiem było zdemontowanie wszystkich metalowych okuć i przekazanie ich do pracowni konserwacji metalu. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho. Kolejnym etapem prac było naprawianie bardzo licznych ubytków i przedarć kart. Ze względu na ogromną ilość otworów pozostawionych przez owady zdecydowano, że naprawiane będą jedynie ubytki występujące na krawędziach kart, grożące pogłębianiem się uszkodzeń. Zastosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Zdemontowane wyklejki uzupełniono maszynowo masą celulozową. Następnie uzupełniono liczne ubytki desek, stosując kit akrylowy. Skórę oprawy doczyszczono , stosując mieszaninę emulsji Maroquin i Vulpexu. Po naprawieniu uszkodzeń skóry wykonano retusz, a powierzchnię oprawy zabezpieczono woskiem. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanych wcześniej konserwacji metalowych okuć, przy pomocy mosiężnych nitów oraz zrekonstruowanej zapinki będącej kopią zachowanej oryginalnej. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudle ochronnym z podkładką oklejoną filcem poliestrowym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
7. Starodruk, Biblia, G.U.V. Cornelius Johan Stern, MJG AH 4899, 1711 r.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Kolejnym zabiegiem było zdemontowanie wszystkich metalowych okuć i przekazanie ich do pracowni konserwacji metalu. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho. Kolejnym etapem prac było naprawianie drobnych ubytków i przedarć kart. Zastosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Skórę oprawy doczyszczono , stosując mieszaninę emulsji Maroquin i Vulpexu. Po naprawieniu uszkodzeń skóry wykonano retusz, a powierzchnię oprawy zabezpieczono woskiem. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanych wcześniej konserwacji metalowych okuć, przy pomocy mosiężnych nitów oraz zrekonstruowanego narożnika na tylnej okładzinie. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudle ochronnym z podkładką oklejoną filcem poliestrowym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
8. Starodruk, CONCORDANTIAE / BIBLIORUM / GERMANICO- / HEBRAICO- / GRAECAE…, MJG AH 4900
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji
PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH
Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Zdemontowano jedynie wyklejki oraz kilkanaście pierwszych i kilka ostatnich kart, ze względu na ich silne zabrudzenia oraz rozległe uszkodzenia mechaniczne. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho, następnie usunięto mechanicznie grube nawarstwienia rdzy, pozostawione przez skorodowane stalowe gwoździe, którymi przymocowano okucia na narożnikach oprawy. Kolejnym etapem prac było przeprowadzenie tzw. zabiegu „płukania” wszystkich kart starodruku. Zabieg ten polegał na umieszczaniu kart pomiędzy wilgotnymi bibułami filtracyjnymi i suszeniu pod obciążeniem. Po tym zabiegu karty starodruku znacznie się rozjaśniły i wyprostowały, a deformacja całego bloku zdecydowanie zmniejszyła się. Ze względu na obniżone pH papieru konieczne było przeprowadzenie zabiegu odkwaszania. Wybrano metodę opracowaną w ZKPiS UMK w Toruniu, polegającą na nanoszeniu aerografem tzw. mieszaniny ABC, która nie tylko odkwasza, ale również wzmacnia karty. Mieszanina ma w składzie związki odkwaszające takie jak węglan wapnia oraz nanowapno oraz metylocelulozę i Klucel G, ze względu na dużą zawartość alkoholu dość szybko odparowuje i nadaje się świetni do odkwaszania kart w bloku. Kolejnym etapem prac było naprawianie ubytków i przedarć kart, stosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Następnie naprawiono deski, sklejono pęknięcie, uzupełniono drobne ubytki, usunięto resztki rdzy oraz kruszące się i przebarwione drewno w otworach po gwoździach. Miejsca te zaimpregnowano roztworem Paraloidu B-72 w acetonie i uzupełniono kitem akrylowym. Następnie doczyszczono skórę oprawy, stosując mieszaninę emulsji Maroquin i Vulpexu. Po naprawieniu drobnych uszkodzeń skóry, wykonano retusz, a powierzchnię okładzin zabezpieczono woskiem. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanych wcześniej konserwacji miedzianych okuć, zastosowano gwoździe miedziane. Po konserwacji starodruk umieszczono w futerale z tektury bezkwasowej wyściełanym grubą warstwą poliestrowego filcu oraz w pudle ochronnym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
9. Starodruk, Biblia w tłumaczeniu Lutra, MJG AH 4901, 1720 r.
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Zdemontowano jedynie wyklejki oraz dwie mapy, posiadające bardziej rozległe uszkodzenia mechaniczne. Kolejnym zabiegiem było zdemontowanie wszystkich metalowych okuć i przekazanie ich do pracowni konserwacji metalu. Oprawę oraz wszystkie karty oczyszczono na sucho. Kolejnym etapem prac było naprawianie drobnych ubytków i przedarć kart oraz zdemontowanych wyklejek i map. Zastosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Skórę oprawy oczyszczono i natłuszczono, nakładając emulsję Maroquin. Uszkodzony przegub wzmocniono wklejając pasek płótna introligatorskiego oraz dodatkową skórę, następnie naprawiono pozostałe uszkodzenia skóry, stosując klajster ryżowy. Wykonano retusz, a powierzchnię oprawy zabezpieczono woskiem. Ostatnim zabiegiem było zamontowanie poddanych wcześniej konserwacji metalowych okuć, przy pomocy zrekonstruowanych mosiężnych nitów oraz wklejono wyklejki i wmontowano zreperowane mapy. Po konserwacji starodruk umieszczono w pudle ochronnym z podkładką oklejoną filcem poliestrowym.

Dokumentacja fotograficzna po konserwacji
10. Starodruk, Biblia w tłumaczeniu Lutra, MJG AH 4902
Dokumentacja fotograficzna przed konserwacją
Dokumentacja fotograficzna w trakcie konserwacji

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Po przeprowadzeniu dezynfekcji tlenkiem etylenu wykonano dokumentację fotograficzną i opisową. Następnie zbadano pH papieru przy użyciu pehametru Elmetron CP 411 i elektrody Eurosensor ESKP-301 z membraną płaską. Ze względu na dobry stan zachowania konstrukcji bloku, szycia i konstrukcji oprawy wszystkie zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone bez demontażu księgi. Zdemontowano jedynie wyklejki. Kolejnym etapem prac było przeprowadzenie tzw. zabiegu „płukania” wszystkich kart starodruku. Zabieg ten polegał na umieszczaniu kart pomiędzy wilgotnymi bibułami filtracyjnymi i suszeniu pod obciążeniem. Po tym zabiegu karty starodruku znacznie się rozjaśniły i wyprostowały, a deformacja całego bloku zdecydowanie zmniejszyła się. Następnie naprawiono ubytki i przedarcia kart, stosowano łatki z dobranych kolorystycznie bibułek japońskich oraz metylocelulozę. Aby usunąć deformacje oprawy i pergaminu odklejono brzegi pergaminowego obleczenia, tekturę i pergamin nawilżano, a następnie przyklejono pergamin ponownie stosując klajster ryżowy. Na koniec naprawiono drobne uszkodzenia pergaminu na narożnikach oraz krawędzi grzbietu i wykonano retusze. Po konserwacji starodruk umieszczono w futerale z tektury bezkwasowej wyściełanym warstwą poliestrowego filcu oraz w pudle ochronnym.
Dokumentacja fotograficzna po konserwacji

 

POWRÓT