WIRTUALNE ZWIEDZANIE 380 °
FILMOWE SPOTKANIE Z MUZEUM
© Muzeum Karkonoskie
w Jeleniej Górze
strona główna |: galeria jednego eksponatu
galeria jednego eksponatu
LEGENDARNY MIECZ KSIĘCIA BOLKA
Miecz, fot. R. Kutkowski
Jednym z najciekawszych zabytków archeologicznych w zbiorach Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze jest średniowieczny miecz. Obiekt wpisany jest do księgi inwentarzowej Działu Archeologii pod numerem MJG – A – 118, wykonany jest z żelaza, posiada wymiary: długość 116 cm, w tym długość głowni 94 cm; wysokość jelca 0,9 cm, grubość jelca 1,9 cm, szerokość głowni przy nasadzie 5,5 cm, szerokość głowicy 6,7 cm, wysokość głowicy 5,8 cm, grubość głowicy 4,3 cm. Miecz zaopatrzony jest w głowicę, na której obustronnie, w centralnej części, wyryty jest symbol krzyża, który pierwotnie mógł być wypełniony żółtym metalem. Aktualnie miecz jest zachowany w stanie dobrym – mimo widocznych śladów korozji; procesy niszczenia zostały zatrzymane w trakcie konserwacji zabytku, przeprowadzonej w latach 90. XX w. w Muzeum Archeologiczno – Historycznym w Głogowie.
Nie jest znane dokładne pochodzenie miecza – zabytek pochodzi ze zbiorów przedwojennych Muzeum, nie zachowała się do niego żadna dokumentacja naukowa ani inwentarzowa. Według legendy miecz ten miał należeć do księcia o imieniu Bolko (w domyśle Krzywousty?), który przekazał go władzom miejskim Jeleniej Góry i od tej pory miecz prezentowany był jako rodzaj miejskiego insygnium. Wspominają o nim dawne kroniki miejskie Jeleniej Góry, miecz miał być prezentowany w jeleniogórskim Ratuszu oraz wynoszony i pokazywany publicznie w trakcie ważnych dla miasta uroczystości.
Miecz jeleniogórski należy do typu XIIIa, K, 2, według typologii E. Oakeshotta. Analizę bronioznawczą miecza przeprowadził L. Marek w roku 2008. Badania zabytku, jego analizy porównawcze, pozwoliły uściślić chronologię występowania tego typu uzbrojenia do okresu od 2 poł. XIII w. do 1. poł. XV w, a ich długi czas użytkowania może świadczyć o skuteczności w walce. Nie jest więc możliwe, aby miecz należał do legendarnego założyciela miasta, Bolesława Krzywoustego, natomiast mógł należeć do któregoś z książąt świdnicko – jaworskich: Bolka I Surowego lub Bolka II Małego. Bardziej prawdopodobne wydaje się wiązanie z jeleniogórskim mieczem drugiego z wymienionych książąt: Bolko II Mały zmarł w roku 1368, znane są jego ścisłe związki z Jelenią Górą, której nadał szereg przywilejów.
Na płazach brzeszczotu miecza widoczne są znaki, tworzące napis, którego rekonstrukcji podjął się L. Marek. Napis miał składać się z wpisanych w okrąg dwóch rozwidlonych krzyży, pomiędzy którymi umieszczono literę S – na jednej stronie głowni. Na drugim płazie, analogiczny znak krzyża i dwie litery S, uszeregowane w podobnym układzie. Inskrypcja może zatem brzmieć SOS i OSO. Według wybitnego polskiego bronioznawcy M. Głoska, powołującego się na średniowieczne analogie, napis można rozwinąć w słowa Salvator Omnipotens Salvator oraz Omnipotens Salvator Omnipotens.
Miecz jeleniogórski eksponowany był na licznych wystawach, zarówno w samej Jeleniej Górze, jak i innych miastach Śląska (Wrocław, Świdnica). Aktualnie zabytek można oglądać na wystawie czasowej, poświęconej historii księstwa świdnicko – jaworskiego na Zamku Bolków – Oddział Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze.
Literatura:
Głosek M., 1984 Miecze środkowoeuropejskie z X – XV wieku, Warszawa.
Marek L., 2008 Broń biała na Śląsku, XIV – XVI wiek, Wrocław.
Oakenshott E., 2002 The Sword in the Age of Chivarly, Woodbridge.
Nie jest znane dokładne pochodzenie miecza – zabytek pochodzi ze zbiorów przedwojennych Muzeum, nie zachowała się do niego żadna dokumentacja naukowa ani inwentarzowa. Według legendy miecz ten miał należeć do księcia o imieniu Bolko (w domyśle Krzywousty?), który przekazał go władzom miejskim Jeleniej Góry i od tej pory miecz prezentowany był jako rodzaj miejskiego insygnium. Wspominają o nim dawne kroniki miejskie Jeleniej Góry, miecz miał być prezentowany w jeleniogórskim Ratuszu oraz wynoszony i pokazywany publicznie w trakcie ważnych dla miasta uroczystości.
Miecz jeleniogórski należy do typu XIIIa, K, 2, według typologii E. Oakeshotta. Analizę bronioznawczą miecza przeprowadził L. Marek w roku 2008. Badania zabytku, jego analizy porównawcze, pozwoliły uściślić chronologię występowania tego typu uzbrojenia do okresu od 2 poł. XIII w. do 1. poł. XV w, a ich długi czas użytkowania może świadczyć o skuteczności w walce. Nie jest więc możliwe, aby miecz należał do legendarnego założyciela miasta, Bolesława Krzywoustego, natomiast mógł należeć do któregoś z książąt świdnicko – jaworskich: Bolka I Surowego lub Bolka II Małego. Bardziej prawdopodobne wydaje się wiązanie z jeleniogórskim mieczem drugiego z wymienionych książąt: Bolko II Mały zmarł w roku 1368, znane są jego ścisłe związki z Jelenią Górą, której nadał szereg przywilejów.
Na płazach brzeszczotu miecza widoczne są znaki, tworzące napis, którego rekonstrukcji podjął się L. Marek. Napis miał składać się z wpisanych w okrąg dwóch rozwidlonych krzyży, pomiędzy którymi umieszczono literę S – na jednej stronie głowni. Na drugim płazie, analogiczny znak krzyża i dwie litery S, uszeregowane w podobnym układzie. Inskrypcja może zatem brzmieć SOS i OSO. Według wybitnego polskiego bronioznawcy M. Głoska, powołującego się na średniowieczne analogie, napis można rozwinąć w słowa Salvator Omnipotens Salvator oraz Omnipotens Salvator Omnipotens.
Miecz jeleniogórski eksponowany był na licznych wystawach, zarówno w samej Jeleniej Górze, jak i innych miastach Śląska (Wrocław, Świdnica). Aktualnie zabytek można oglądać na wystawie czasowej, poświęconej historii księstwa świdnicko – jaworskiego na Zamku Bolków – Oddział Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze.
Literatura:
Głosek M., 1984 Miecze środkowoeuropejskie z X – XV wieku, Warszawa.
Marek L., 2008 Broń biała na Śląsku, XIV – XVI wiek, Wrocław.
Oakenshott E., 2002 The Sword in the Age of Chivarly, Woodbridge.
